Zijn er Europese ‘Islamen’/ هل الإسلام في اوروبا هو اسلام اوروبي؟

هل العيش في قارة اوروبا يُنتِج نوعاً  خاصاً من الاسلام نظرا للظروف المشتركة التي يعيش المسلمون فيها؟ من هذه الظروف مثلا إزدياد الشعور ضد الاسلام في السياسة  والمجتمع الأوروبيين. ولكن ايضاً الحوار المفتوح بين المسلمين  أنفسهم وبين المسلمين والسكان ألاخرين في اوروبا حَول تكيّف الاسلام مع المناخ الاجتماعي الجديد. في حالة عدم وجود اسلام اوروبي،فهل تأورُب الاسلام ضروري؟

للإجابة على هذا السؤال لازم اولاً تحديد معنى “قارة اوروبا”. أَستخدمُ هنا التعريف الجغرافي وليس التعريف المحدد سياسيا مثلاً كل دول الإتحاد الاوروبي. وهذا التعريف  الذي استخدمه يضم المنطقة داخل المحيطات وحدودها القطب الشمالي ، والمحيط الاطلسي في الغرب والبحر الابيض المتوسط في الجنوب والبحر الاسود في الشرق.

ثانياً لازم تحديد معنى “اسلام”. بالطبع الاسلام يعني الدين بذاته ومذاهبه وطقوسه. ولكن الاسلام ايضاً يعني المسلمين كأفراد وكمجتمع وأيضاً الثقافة والحضارة الاسلاميتين. اخيراً تعريف الاسلام يعتمد أيضاً على ما يمثّله بالنسبة للاوروبيين الاخريين. إذن الاسلام كظاهرة يضم عناصر مختلفة وملموسة (مثلاً حضور المسلمين والمساجد والعمار المتأثر بأسلوب البناء الإسلامي) وغير ملموس (مثلاً اللاهوت والأفكار الإسلامية ) .

نرجع الى السؤال; هل يوجد اسلام اوروبي واحد؟ بالنسبة للنقطة الاولى نرى في اوروبا تواريخ  حضورمختلفة للاسلام في بلاد مختلفة. فأول حضور للاسلام كان في العام 711 م في شبه الجزيرة الايبيرية. ثم عام 1527 م فظهر في شرق اوروبا حيث سيطرت الإمبراطورية العثمانية. أما في شمال وغرب اوروبا فقد ظهر الاسلام بشكل ملحوظ بعد العام 1950 م عندما استقر العمال العرب وعائلاتهم في أوروبا.

نخقي

مسجد في قرطبة, اسبانيا

في شبه الجزيرة الايبيرية اختفت الحضارة الإسلامية بعد طرد المسلمين  منها عام 1492 م بينما بقى في شرق اوروبا وتطور منذ ذلك الوقت. بمقارنة هذين المثالين نرى ان الاسلام تأثر حسب المنطقة بشكل مختلف. ففي البوسنة والهرسك مثلا الاسلام تجذر ومازال الدين الاكبر. أما في اسبانيا فإننا نجد بنايات قديمة من ايام الدولة الأموية  بينما المسلمون الموجدون في البلد الآن اتوا مع أمواج المهاجرين المعاصرين.

واذا قارنّا بين الاسلام المتجذر في شرق اوروبا وحضوره المعاصر في شمال وغرب أوروبا فإننا نرى ان السكان الاصليين في شمال وغرب أوروبا قدانزعجوا  من”الدين الجديد” الذي دخل مجتمعاتهم بينما في شرق أوروبا أصبح الاسلام جزءاً لا  يتجزأ من المجتمع. إن وجود الاسلام بشكل ظاهر في شمال وغرب اوروبا ضايق الكثيرين لانه تحدى الهوية الوطنية الوحيدة  من ناحية فيما صعّب الناحية الإقتصادية من ناحية فرص العمل. ومع ازدياد  المشاكل في البلاد الاسلامية وبعد ذلك في اوروبا نفسها بسبب الأعمال الإرهابية ،  ازداد الخوف من العرب عامّة ومن المسلمين بشكل خاص.

بالنسبة للأبعاد المختلفة للاسلام ذكرتُ أعلاه ،  يمكننا ان نرى في اوروبا انواعاً مختلفة من الاسلام وحتى متنافسة أحياناً.  وهذا الإختلاف الذي نجده في أي بلد أوروبي يكون إما لاهوتياً أو إثتياً .

شأن للاهوتي نجد في اوروبا تيّاراً  اسلامياً معتدلاً الذي يدعو الى الاندماج في المجتمعات الأوروبية. وايضاً نجد تيّاراً  وهابياً وسلفياً يُشجّع فكرة العودة الى “الاسلام الاصلي”. كتبتُ في مدونتي السابقة (عن المسجد في كييف، اوكراينا) مثالاً للمناقشة بين الحركتين. وايضاً في بلدان شمال وغرب اوروبا هناك توتر. مثلاً في بلجيكا هناك دراسات حول تأثير الدعم المالي والتربوي السعودي في جوامع في بلجيكا تميل  إلى الوهابيّة. وأُضيف هنا أنه توجد في كل اوروبا  تقريبا محافل صوفية.

هذه الاختلفات تظهر احياناً بشكل واضح جدا في أحداث معيّنة على سبيل المثال بعد صدور كتاب سلمان رشدي “آيات شيطانية” عام 1988 وحول الرسوم الكاريكاتورية للنبي محمد والتي نشرتها الصحيفة الدنماركية “يولاندس بوستن ” عام 2005 .

فيما يتعلق للإثنيّة فإننا نشاهد أولاً اختلاف أصول المسلمين حسب المنطقة التي يسكنون فيها في اوروبا.ففي شرق اوروبا فإن أصل الإسلام والمسلمين يرجع إلى  القوقاز وشرق اوروبا نفسها. وهناك تجمعات للمسلمين منتشرة في كل أوروبا لذلك نشاهد جوامع مغربية أو جزائرية أو تركية وحتى كرديّة .

فعق

مسجد تركي في ميديلبورغ, هولندا

اذا اخذنا بعين الإعتبار الانشقاق اللاهوتي والانشقاق الإثني في الاسلام وبين المسلمين في اوروبا فيمكننا ان نستنتج انّه لا يوجد نوع واحد من الاسلام في القارة الأوروبية.وأنّ محاولة تحقيق اسلام واحد، او السعي الى “اسلام اوروبي” سوف تكون عبثاً. وهذا ليس سيئاً بالضرورة  لأن ذلك يؤدي  إلى التعددية وإلى احتمال أن يقرر كل فرد ما الأفضل بالنسبة له .

و مع ذلك فيمكن للحكومات الاوروبية ان تعرقل انتشار الإسلام المتطرف  الخطير بأكمله الذي لا يتماشى مع المجتمع حيث يكون.  أعتقد بأن الأفكار المتطرفة الخطيرة يمكن تقليلها في حالة تقبُّل المجتمعات في شمال وغرب أوروبا ، المسلمين المواطنين لديهم ، كمواطنين متساوين في الحقوق والواجبات ، أي أن يشاركوا في جميع نواحي الحياة ويساهموا في بناء المجتمع. ( الرجاء الرجوع إلى مدوّنتي لقراءة المقارنة بين مشاكل المغاربة في هولندا ومشاكل الزنوج في أمريكا).

مصادر للصور:

المسجد في قرطبة:  http://g-geschiedenis.eu/2016/09/01/ondergang-kalifaat-van-cordoba/

المسجد التركي: http://www.carelbrendel.nl/2015/07/10/geklaag-over-stroeve-of-onmogelijke-moskeebouw-is-stemmingmakerij/

تابعوا ديسيري على تويتر @desicusters

Zijn er Europese ‘Islamen’

In de veronderstelling dat met Europa het gebied binnen de Europese zeeën wordt bedoeld, en dat de islam gedefineerd wordt als zijnde moslims, de islamitische cultuur en religie, en de islam als imago, dan stel ik dat er geen ‘Europese’ islam bestaat[1]. Ik doe dit middels twee punten: Europa is geografisch zo verschillend dat er geen sprake kan zijn van een Europese Islam, en de islam kent in Europa zo veel vormen dat er niet één Europese islam is

Wat betreft het eerste punt bestaan er verschillende geschiedenissen van de islam in de verschillende Europese landen. Zo bereikte de islam het Ibirisch schiereiland in 711, de balkan na 1527, en Noord- West Europa na 1950. De verschillende momenten waarop islam begon deel uit te maken van Europa zorgde ervoor dat de islam zich verschillend ontwikkelde in de verschillende Europese gebieden[2]. Zo was de islam in Oost- Europa al lang onderdeel van de gemeenschap, terwijl dat in West- Europa pas in de context van de arbeidsmigratie van Moslims gebeurde[3]

Met betrekking tot het tweede punt zien we, alleen al binnen de grenzen van een land, dat er verschillende, soms concurrerende vormen van islam zijn[4]. Zo vinden we zowel modernistische, wahabistische, salafistische en sufistische stromingen van de islam in bijvoorbeeld België en Engeland, maar ook in Bosnië en Herzegovina en Oekraine[5]. Deze verschillen worden soms duidelijk door bepaalde gebeurtenissen zoals na de publicatie van Salman Rushdie’s Duivels Verzen of de Deense cartoons van de Profeet in 2006 [6]. Ook zien we dat moslims van een bepaalde etnische afkomst zich verenigen in een eigen moskee. Zo bestaan er in in Europa Marokkaanse, Algerijnse, Turkse en Kurdische moskeeën[7]. Het bestaan van een inhoudelijke verdeeldheid van de islam in Europa, en een verdeeldheid aan de hand van etniciteit of nationaliteit, spreekt tegen de eenheid van een ‘Europese’ islam

Als laatste wil ik stellen dat een ‘Europese’ islam niet moet worden aangemoedigd omdat het door de eerder genoemde verschillen binnen Europa en binnen de islam niet kan worden gerealiseerd. Het is effectiever om extremistische vormen van islam die niet stroken met het gedachtegoed van de meederheid van de bevolking in een Europees land of in Europa in zijn algeheel, tegen te werken. Dit kan worden gedaan door moslims bijvoorbeeld politiek te betrekken op nationaal en supranationaal niveau[8]

Desiree tweet via @desicusters

[1] Maurits S. Berger, A Brief History of Islam: of Islam in Europe. Thirteen Centuries of Creed, Conflict, and Coexistence. Leiden; Leiden University Press, 2014, pp. 19- 21

[2] Berger. A Brief History of Islam: of Islam in Europe. Thirteen Centuries of Creed, Conflict, and Coexistence, p. 41, 109, 193.

[3] Berger. A Brief History of Islam: of Islam in Europe. Thirteen Centuries of Creed, Conflict, and Coexistence, p. 201-202

[4] Edward E. Curtis IV, The Bloomsbury Reader on Islam in the West, New York, London: Bloomsbury, 2014, p. 5

[5] Bilal Benyaich en Zibar Omar, ‘De Islamiseringspolitiek van de Saoedi’s in België’, International Spectator, 2013, 67; 11, pp. 44- 49: Jonas Slaats, ‘Salafi’s Petro- Islam en de Arabisering van de Islamitische wereld’ in ‘Fast Food Fatwa’s’, Antwerpen, Davidsfonds/ WPG Uitgevers België, 2017, pp. 124- 166: Julianne Hazen, ‘Conversion Narratives among the Alami and Rafaʾi Tariqa in Britian’, in Curtis IV, The Bloomsbury Reader on Islam in the West, pp. 147-156: Vladimíra Janková, Wahhabism in the Balkans. The Case Study of Bosnia and Herzegovina, Thesis voor de Karelsuniversiteit in Praag, Tsjechie, 2014: Julianne Marie Hazen, Contemporary Bosnian Sufism: Bridging the East and the West, Master Thesis voor American University, Washington D.C., 2008 p. 2-6: Eigen interview bij de Ar- Rahma moskee in Kiev, Oekraine, 11 April 2017 (zie voor het artikel: Desiree Custers ‘ziyārat Kiev’ issabramil, 01 mei 2017, https://issabramil.wordpress.com/author/issabramil/

[6] Jørgen Nielsen, ‘European Muslims in a New Europe?’, in Curtis IV, The Bloomsbury Reader on Islam in the West, pp. 105- 115: Samir Amghar, Amel Boubekeur, en Michael Emerson, “European Islam Challenges for Public Policy and Society”, Centre for European Policy Studies, Brussels, 2007, p. 3

[7] Olivier Roy, “Muslims in Europe: From Ethnic Identity to Religious Recasting”, International Institute for the Study of islam in the modern world, 2000, pp.

[8] Amghar, Boubekeur, en Emerson, “European Islam Challenges for Public Policy and Society”, Centre for European Policy Studies, p. 4

English Summary

Is there a European Islam? This article answers this question negatively, stating that the Islam is in Europe knows different histories and forms in the different European countries. While the Islam first entered Europe in Spain in 711, it disappeared thereafter. It settled in eastern Europe in 1527 and in 1950 in northern and western Europe. The different forms of Islam are represented by progressive, Salafist, Wahhabi and Sufi movements as well as by divisions according to nationalities and ethnicities. The article goes on to ask if the Europeanisation of Islam is needed and refutes this by stating that it is better for European governments to work against extremist forms of the religion. It suggests that acknowledging Muslims as complete fellow citizens by European societies would contribute in this regard. Please see also my blog on the problems of Moroccans in the Netherlands

رأي واحد حول “Zijn er Europese ‘Islamen’/ هل الإسلام في اوروبا هو اسلام اوروبي؟

اضافة لك

أضف تعليق

المدونة على ووردبريس.كوم. قالب: Baskerville 2 بواسطة Anders Noren.

أعلى ↑