من قرع الباب سمع الجواب! مسلمون في هولندا / De waarde van het zijn van een van hen

Voor Nederlands scroll naar beneden

في شهر اوغسطس من هذه السنة صدرت نسخة جديدة من كتاب لمارتن زيخيرس “كنت واحداً منهم” الذي صدر في السنة 2016. وفيه يصف حياته ك ‘اندير كَفَر’ منتحلاً شحصية مسلم بمعنى تأسلم، في احدى الاحياء في لاهاي: حيّ “ترانسفال” المشهور بسبب العدد الكبير من المسلمين الذين يعيشون فيه. “غير اخلاقي اطلاقاً” كتب احد الناقدين في جريدة هولندية: “فولكس كرانت” عن نشاطات زيخيرس لانها “تساهم في إتساع الهوة بين المسلمين وغير المسلمين”.

vvh9789057597800.jpgصورة  لغلاف الكتاب

مقالتي هذه تركز على تأثير الكتاب على مشاركيه وعلاقة الكتاب بالمعلومات الموجودة عن لاسلام والمسلمين في هولندا. لكي اقوم بذلك اتصلت، احياناً مع وجود زميل لي من الجامعة او بدونه، بثلاث مساجد: مسجد ومؤسسة قباء، مسجد ومؤسسة السنة، ومسجد ومؤسسة الكوثر.

المسجدان الاولان كثيراً ما ذُكر في الكتاب لانّ زيخيرس صلى وتابع دروساً هناك. ايضاً إلتقى زيخيرس بالمسلمين الذين تعرّف عليهم في المسجدين في اماكن اخرى.  علاوة على ذلك فإن مسجد السنة احد اكبر المساجد في منطقة لاهاي. اخترت مؤسسة الكوثر لانها مؤسسة شيعية ووصف الكتاب انّ في مجابهة بين الشيعية والسنيين في الحيّ. مسجد قباء رفض دعوتي ولكن المسجدين الاخرين قبلاها[1]

إمام مسجد السنة عرف الكتاب وقال انه تعرّف على زيخيرس الذي قال له إنه ليس مسلماً ولكن يهتم بدروس القرآن في المسجد بسبب اهتمامه باللغة العربية. لم يكذب زيخيرس عليه شخصياً بهويته الدينية، ولكن ما لم يعرفه هو ان زيخيرس كان يكتب كتاباً خلال زيارته الى المسجد.

الشخصان اللذان جرت معهما المقابلة في مؤسسة الكوثر لم يعرفا الكتاب فشرحنا لهما مضمونه على سبيل المثال ما كتبه زيخيرس عن مشاركته باحتفال عاشوراء الذي نظمته المؤسسة وبانه تكلم مع رجل عراقي في المسجد. احد الشخصين قرأ صفحات الكتاب حيث ذكرت المؤسسة. مع ذلك جرى الحديث باللغة العربية لان رجل الدين لا يسيطر على الهولندية.

اوندر كَفَر

بشأن السؤال اذا كانت ثمة ضرورة ان تنتحل هوية احرى لتنخرط في الاسلام في حيّ “ترانسفال” اجاب رجل الدين في مؤسسة الكوثر، انه من غير المرغوب فيه ان تتخذ هوية شخص آخر مضيفاً انه لا يوافق على منهجية الكتاب لانها تعطي فكرة غير حقيقية عن المؤسسة على اساس رأي بعض الافراد

إمام مسجد السنة أيد هاتين النقطتين معبّراً اولاً عن دهشته بكون ضرورة زيخيرس ان يكون “اوندر كَفَر” او بان يتأسلم قائلاً :”كان ممكن لزيخيرس الحصول على نفس المعلومات لو كان جاء الينا مباشرة”.وحقيقة انّ زيخيرس كان غير صادق عن هويته يقلل بالنسبة للإمام فرصه لمزيد من المعلومات والثقة. ثانياً قال انه يشعر انّ عليه ان يبرّر نفسه بينما يقوم الصحفيون بإخفاء هويتهم الحقيقية ويقدّمون كلماته بشكل يشوهه. هذا ما يجعله يشكّ اكثر ويكون حذراً اكثر.

اما اذا نظرنا الى مضمون الكتاب وما إضافه الى المعلومات الموجودة عن الاسلام والمسلمين في هولندا، فرأي الإمام كان ان الكتاب لا يضيف شيئاً. يذكرالإمام بحوثاً ل”انيكا روكس” و”موريتس بيرخير” و”مرتين دي كونينغ” التي اضافت معلومات مهمة وضرورية والتي تساعد على إيجاد حلول للمشاكل الموجودة بين المسلمين وغير المسلمين دون ان يتأسلم اي واحد منهم.

ينتمي كتاب زيحيرس بالنسبة للإمام الى بحوث تكرر فقط ولا تضيف. يصف الإمام انه يبدو انّ هناك بحوثاً كثيرة عن الاسلام في اوروبا ولكن بالحقيقة يتكوّن ادب البحوث من مجموعة كبيرة من ناس يكرر بعضهم البعض بدون ان يقول فعلاً شيئاً جديداً. وهذا مما يزيد الرغبة في بحوث صلبة ومحترمة.

الهوة والتمثيل

لم يزد شكّ رجل الدين في مؤسسة الكوثر بسبب الكتاب: “مثلما انّ سوء إستخدام مجموعة صغيرة من الناس في الكتاب لتمثّل مجموعة كبيرة، فأنا لا استطيع ان احكم على الهولنديين ككل بسبب كاتب واحد”.

مع ذلك يؤسفه ما كتب زيحيرس عن مؤسسته بانّ :”واحد من الشباب الموجودين قال انه يؤيد حكومة الاسد” (صفحة 206). رجل الدين يبتعد بموقف المؤسسة في هذه النقطة عن موقف هذا الرجل ويعتبر كتابة زيخيرس غير مسؤولة لانها تعتمد على رأي شخص واحد. يصف زيخيرس ايضاً حالة التوتر في الحيّ بين السنيين والشيعة ويعطي كمثال حدث في احد المقاهي حيث كانت لشاب شيعي تجربة سلبية على يد بعض السنيين. وقال الشخصان في مؤسسة الكوثر انه ممكن لحوادث من هذا القبيل ان تحدث ولكن هذا ليس العادة وانهما يعرفان امثلة كثيرة تثبت العكس على سبيل المثال الزيجات العديدة بين الطرفين.

زيخيرس يربط مسجد السنة بالحركة السلفية (صفحة 18) وهذا ما يحزن الإمام. ليس بسبب كلمة السلفية بذاتها وانما بسبب كيف انّ فكرة السلفية مرتبطة في الاعلام بالارهاب والتطرف والعنف. فالكتاب لا يشرح المعنى الحقيقي للسلفية. فالإمام يرى انّ المعنى في الكتاب على اساس المعنى المعمم والشعبوي. وهذا لا يصف مسجد السنة بشكل عادل. لذلك ينأى الإمام بنفسه عن ما هو مكتوب.

في الختام يمكنني ان اقول انه اولاً اذا قام صحفي ببحث عن المسلمين في اماكنهم الاكثر خصوصية (وهي المساجد والمقاهي وبيوت الحيّ) بشكل سري واذا جزء من المجتمع الهولندي يشجع ذلك ويعتبر ذلك موضحاً، فإن العلاقة بين المسلمين وغير المسلمين لا تكون صحية. الإنتقاد الاساسي بالنسبة لهذه المجموعة هو انه من الصعب الإقتراب من المسلمين وانّ المجتمع الإسلامي مغلق. الكتاب بذلك اسهام مفيد ومرحب به. وحقيقة انّ مسجد قباء رفض دعوتي تؤكد هذا الانتقاد رغم اننا لا نعرف لماذا الرفض. ايضاً حقيقة انّ رجل الدين في مؤسسة الكوثر لا يتكلم اللغة الهولندية تشير الى نوع من العزلة.

مع ذلك سواء مسجد السنة ومؤسسة الكوثر(وثمة ايضاً ناس يتكلمون اللغة الهولندية) كانا منفتحان للكلام وللتعليق. هذا يظهر انه اذا اهتم شخص فعلاً بالمسلمين في هولندا ويريد ان يعرف اكثر عن حالة الاسلام في البلد فيقدر هذا الشخص بان يتصل او يزور المساجد من اجل معلومات او من اجل الحديث فقط. وكما ذكرت اعلاه فإن المسجد ومؤسسة قالا بانّ الكتاب لا يمثّلهم جيداً. وان المعلومات الموجودة في الكتاب كان ممكن الحصول عليها بشكل مباشرعلاوة على انّ هذه المعلومات لا تضيف شيئاً الى المعلومات الموجودة. اخيراً، ذكر إمام مسجد السنة انّ الكتاب يسهم في تعميق الهوة بين المسلمين وغير المسلمين.

اريد ان اضيف هنا ان الثقل المعطى لموضوع “الاسلام” في الاعلام، وهذا الكتاب مثال على ذلك، يبدو انه يسيطر في العلاقة والتواصل بين المسلمين وغير المسلمين. وتعتبر أسئلة مثل “لماذا تتحجبين” إما تافهه للغاية او بالعكس خطيرة وهذا ما يؤدي بالنسبة لي الى عجز عن الكلام بشكل بسيط وطبيعي. وهذه النتيجة لها وزن أكبر من المعلومات التي ربما يضيفها الكتاب، خصوصاً لكثرة المعلومات الموجودة عن الموضوع.

ولا اريد ان انكر المشاكل الجدية والثقيلة الموجودة ولكنني اعتبرها اشكالية عندما تحدد المشاكل التواصل اليومي بين المسلمين وغير المسلمين وتفرض نفسها.

استنتج بان اقول ان مضمون هذا الكتاب لا يضيف  الى المعلومات الموجودة عن الاسلام والمسلمين في هولندا بل يظهر اكثر، صغوبة التواصل بين الطرفين ويؤدي الى السؤال عن حرية المسلمين: الى اي مدى يُسمح للمسلمين ان يكون لديهم حياة خاصة بهم بدون ان يَسأل الذين خارج هذه الاطار عنهم وبدون ان يدخلوا ويبحثوا في هذه الحياة بشكل سري

تابعوا ديسيري على تويتر @desicusters

2017-09-05_12.34.46.

مثال للإسلام في هولنذا. هذه رسم رسمتُها بشكل مبالغ وهي لذا لا تمثل الحقبقة

Tekening van mij van de Islam in Nederland. Dit geeft niet de werkelijkheid weer maar is een overdrijving.

[1] مقابلة الشخصين في مؤسسة الكوثر كانت في 18 أوغسطس 2017 ، مع زميلي في جامعة لوفان الكاثوليكية، نيكولا فان اميريك . مقابلة إمام مسجد السنة كانت عبر الهاتف في 26 اوغسطس 2017

مصادر صور

1- http://www.uitgeverijpodium.nl/book/530/Ik-was-een-van-hen

De waarde van het zijn van een van hen

In augustus van dit jaar kwam een vernieuwde uitgave van het in 2016 verschenen boek van Maarten Zeegers Ik was een van hen uit. Hierin beschrijft hij zijn bestaan als ‘undercover’ moslim in de driejarige periode die hij in de wijk Transvaal in Den Haag woonde. “Volkomen onethisch”, schijft André Harris in de Volkskrant. “Zeegers’ undercover activiteit draaht bij aan de kloof tussen moslims en niet-moslims”[1]

Dit artikel richt zich op het effect van het boek op de betrokkenen en op de relatie tussen het boek en de bestaande kennis van de islam in Nederland[2]. Ik heb, al dan niet samen met een studiegenoot, contact gezocht met drie moskeeën: de al- Quba moskee, de As-Soennah moskee, en de Stichting Cauther, om hun mening te vragen over de manier waarop ze worden weergegeven in het boek

De eerste twee moskeeën worden vaak genoemd in het boek omdat Zeegers er bidt en er lessen volgt. Ook spreekt hij af met mensen die hij er heeft ontmoet buiten de context van de moskee. Daarnaast is de As-Soennah moskee een van de grootste moskeeën in de regio van Den Haag. De al- Cauther stichting heb ik gekozen omdat deze sjiitisch is en daardoor volgens het boek confrontatie ondervindt met de soennitische moslims in de Transvaal wijk. De al- Quba moskee heeft ons verzoek afgewezen. De Imam van de As-Soennah stichting stond ons wel te woord[3] en ook de Stichting al- Cauther was beschikbaar voor commentaar[4]

De Imam van de As-Soennah moskee kent het boek, en hij heeft Zeegers leren kennen als een niet-moslim die Koranlessen volgde vanwege zijn interesse in het Arabisch. Zeegers had dus niet tegen hem gelogen over zijn ‘undercover’ religieuze identiteit. Wat hij echter niet wist was dat Zeegers tijdens de lessen en de bezoeken aan de moskee een boek aan het schrijven was

De geïnterviewden van de Stichting al- Cauther kende het boek niet. Tijdens het interview werd hen de inhoud van het boek uitgelegd. Dat betrof onder andere dat Zeegers schreef met hen meegedaan te hebben met de ʿAshūra viering in Den Haag, en met een Irakese man en een jonge jongen te hebben gesproken in de moskee. Een van de twee geїnterviewden sprak Nederlands en las de passages uit het boek die gerelateerd waren tot de stichting. Het gesprek werd echter in het Arabisch gevoerd omdat de geestelijke het Nederlands niet bemachtigde

Undercover

Op de vraag of een ‘undercover’- rol als moslim nodig was om de islam in de Transvaalwijk in kaart te brengen, antwoordde de geestelijke van de Al- Cauther stichting dat het niet wenselijk is om je voor te doen als iemand anders. Daarnaast uitte hij kritiek op de methodologie van het boek omdat het beeld van ‘hun stichting’ afhankelijk was van de informatie vanuit een klein aantal individuen

De Imam van de As-Soennah moskee beaamde deze twee punten. Ten eerste uitte de Imam zijn verbazing over het feit dat Zeegers het nodig vond ‘undercover’ te gaan. “Zeegers had ook gewoon direct naar ons toe kunnen komen, dan had hij dezelfde informatie kunnen krijgen”, stelt de Imam. Het feit dat Zeegers over dit punt geen open kaart had gespeeld gaat volgens de Imam ten koste van het vertrouwen en van de juiste informatie die Zeegers had kunnen krijgen. Ten tweede stelde hij dat hij door de ervaringen van de afgelopen jaren het gevoel heeft gekregen zich steeds te moeten verantwoorden tegenover journalisten die zich voordoen als iemand anders, of zijn woorden bewust een negatieve draai geven. Dit heeft hem achterdochtig en voorzichtig gemaakt

Wat betreft de bijdrage van het boek aan de bestaande kennis over de Islam in Nederland vond de Imam van de As-Soennah dat het boek niets nieuws verteld. Hij noemt onderzoek dat is gedaan door Ineke Roex, Martijn de Koning, en Maurits Berger als voorbeeld van onderzoek waarbij niemand zich als moslim heeft voorgedaan en waarbij waardevolle informatie teweeg is gebracht die wél bijdraagt aan het oplossen van de problemen die bestaan tussen moslims en niet-moslims in Nederland

Het onderzoek van Zeegers ligt volgens de Imam in het verlengde van eerdere onderzoeken en voegt niets daaraan toe. Zoals de Imam beschrijft lijkt het alsof er veel onderzoek wordt gedaan naar de Islam in de Europa, maar in werkelijkheid wordt er voornamelijk van elkaar gekopieerd  zonder dat er iets nieuws wordt toegevoegd. Dit maakt de behoefte voor écht gedegen onderzoek als maar groter

De Kloof en Representatie

De geestelijke van de stichting al- Cauther is echter niet achterdochtig geworden door het boek: “Net zoals in het boek worden individuen aangehaald om een hele groep te vertegenwoordigen, maar dat is niet representatief. We kunnen ons beeld van Nederlanders dan ook niet laten afhangen van een schrijver”.

Hij betreurt wel dat Zeegers met betrekking tot zijn stichting schrijft: “een van de aanwezige jongeren geeft aan pal achter het regime van Assad te staan[5]. De geestelijke distantieert zich van dit standpunt en vindt het onverantwoord dat Zeegers de stichting vanuit dit enkelvoudige perspectief van een persoon beschrijft. Zeegers beschrijft ook de gespannen situatie tussen soennieten en sjiieten in de wijk[6], en geeft als voorbeeld een voorval in een snackbar waar een sjiitische jongen een negatieve ervaringen had opgedaan met zijn soennitische mede- buurtbewoners[7]. Ook hiervan stelden de geïnterviewden dat het niet de relatie tussen sjiieten en soennieten in de buurt rechtvaardig weergeeft. Ook al kan zich zo een voorval hebben voorgedaan

Wat betreft de As-Soennah moskee maakt Zeegers een vergelijking tussen hen en het ‘salafisme’[8]. De Imam betreurt dit. Niet vanwege de term salafisme op zichzelf, echter vanwege de relatie die er wordt gelegd tussen ‘salafisme’ en radicalisme, geweld en terrorisme. In het boek wordt de term verkeerd inhoudelijk weergegeven volgens de Imam, namelijk op een generaliserende en populistische manier (Zeegers legt de oorsprong van de term uit, maar de Imam vond deze niet uitgebreid genoeg) . Volgens hem geeft dat niet de inhoud van de As-Soennah moskee weer en hij distantieert zich dan ook van de term

Allereerst kan worden gesteld dat als een journalist ‘undercover’ onderzoek doet naar moslims in de voor hun meest intieme plaatsen (de moskee, buurthuizen, cafés), en dit onderzoek als verhelderend wordt ervaren door een deel van de lezers, het niet goed is gesteld met de relaties tussen de moslims en niet-moslim gemeenschap in Nederland. Een groot kritiekpunt is dat de moslimgemeenschap moeilijk te benaderen en gesloten is. Vooral deze omstandigheid maakt dat het boek van Zeegers als een ‘welkome’ bijdrage ervaren wordt. Het feit dat de al- Quba moskee mijn uitnodiging voor een interview afwees bevestigt dit argument, ook al is het onduidelijk waarom ze het hebben afgewezen. Ook het feit dat de geestelijke van de stichting al- Cauther geen Nederlands spreekt illustreert een vorm van isolement

Echter, zowel de As-Soennah als de Al-Cauther stichting (waar ook moslims zijn die wel Nederlands spraken) stonden ons te woord.  Dit laat zien dat bij interesse in de moslimgemeenschap, men daar heen kan gaan of men deze kan benaderen voor informatie. Zoals reeds vermeld stelden de geïnterviewden dat het boek niet geheel representatief was voor hun stichting. Ook had volgens hen de informatie verworven kunnen worden zonder undercover te gaan. Het boek voegt volgens de geïnterviewden insiders niets toe aan de kennis van de islam in Nederland. Als laatste vond de geїnterviewde Imam van de As- Soennah moskee dat het boek bijdraagt aan het wantrouwen tussen niet-moslims en moslims

Tot slot wil ik vastellen dat de zwaarte waarmee de “islam” regelmatig wordt gereflecteerd onder andere in dit boek, en in de media in het algemeen, de communicatie tussen moslims en niet-moslims lijkt te overheersen. Hiermee worden eenvoudige vragen als “waarom draagt U eigenlijk een hoofddoek” als triviaal of juist beledigend ervaren, waardoor mensen geen simpel gesprek aan durven te gaan. Dit feit weegt naar mijn mening zwaarder dan de weergave van de wijk die Zeegers’ boek geeft. Ik wil daarmee niet ontkennen dat er serieuze en zware vraagstukken zijn waar wel over gepraat moet worden, maar ik het problematisch wanneer de communicatie in de samenleving zich enkel door deze zwaarte intrinsiek laat vormgeven

Algeheel concluderend zou ik willen stellen dat de inhoud van dit boek niet noodzakelijk bijdraagt aan de kennis van de islam in Nederland maar eerder het tekort aan dialoog tussen moslims en niet moslims illustreert. Het roept de vraag op in hoeverre moslims in Nederland een eigen, gescheiden leven mogen leiden zonder dat daar vragen bij worden gesteld of daar in het geniep onderzoek naar wordt gedaan

Desiree tweet via @desicusters

[1] André Harris, 2016. “Bedrog van Zeegers schaadt de integratie”, de Volkskrant, 27 April. https://www.volkskrant.nl/opinie/bedrog-van-zeegers-schaadt-de-integratie~a4290023/

[2] Zie de richtlijnen voor etnografisch onderzoek volgens de Europese Commissie op: http://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/other/hi/ethics-guide-ethnog-anthrop_en.pdf

[3] Telefonisch interview met de Imam van de moskee op 26 augustus 2017.

[4] Interview met een geestelijke en een moskee bezoeker, gevoerd samen met Nicolaas van Emmerik op de locatie van de stichting op 18 augustus 2017.

[5] Maarten Zeegers, 2016. Ik was een van hen: Drie jaar undercover onder moslims. Poduim, Amsterdam. p. 206.

[6] Ibid. p. 207

[7] Ibid. p. 209

[8] Ibid. p. 18

Summary in English  

Dutch journalist Maarten Zeegers lived as undercover Muslim for three years in one of The Hague’s neighborhoods known for its high Muslim population. He reported on his experience in a book titled “I was one of them”. In this article I interview people who are connected to two mosques that are mentioned in the book. Three issues came to light: first, they stated that Zeegers could have gotten the same information he described in the book without going ‘undercover’; second, the book did not add new information to the existing knowledge of Islam in the Netherlands; and third, according to one interviewee the book contributes to the gap existing between Muslims and non-Muslims

In my own opinion the book illustrates the gravity with which the topic of Islam is often mentioned in the media and which seems to dominate when it comes to the everyday communication between Muslims and non- Muslims in the Netherlands. The book also leads us to ask the question how far Muslims are able to lead their own, separate life, without outsiders to this life asking questions about it and infiltrating it secretly

أضف تعليق

المدونة على ووردبريس.كوم. قالب: Baskerville 2 بواسطة Anders Noren.

أعلى ↑